Film „Indiana Jones i Świątynia Zagłady” – ile trwa, obsada, opis

Wiele osób przed seansem chce znać konkretne parametry filmu, dlatego przydatne jest szybkie zestawienie kilku faktów technicznych:

Jaki jest czas trwania filmu?

Dla wielu widzów ważne jest, ile trwa „Świątynia Zagłady”. Film ma długość około 118 minut, co sprawia, że mieści się w standardzie dużych hollywoodzkich produkcji przygodowych lat 80. To na tyle długo, aby rozwinąć rozbudowaną historię od Szanghaju po indyjską dżunglę, a jednocześnie na tyle krótko, by tempo pozostało bardzo szybkie i zwarte.

Seans dzieli się w praktyce na kilka wyraźnych bloków akcji. Pierwszy to spektakularne otwarcie w klubie w Szanghaju, drugi obejmuje przelot samolotem i lądowanie w Indiach, a trzeci przenosi widza w mroczne korytarze Świątyni bogini Kali. Długość filmu pozwoliła Spielbergowi zbudować narastające napięcie, w którym sceny humorystyczne przeplatają się z bardzo brutalnymi momentami.

Kto odpowiada za film?

Za „Indiana Jones i Świątynia Zagłady” odpowiada zespół twórców kojarzony z największymi hitami kina rozrywkowego lat 80. Reżyserem jest Steven Spielberg, a pomysł na kontynuację przygód archeologa przygotował George Lucas. Za scenariusz odpowiadają Willard Huyck i Gloria Katz, znawcy kultury indyjskiej, którzy dostosowali ogólny zarys fabuły Lucasa do konkretnej historii o kulcie Kali i porwanych dzieciach.

Muzykę skomponował John Williams, dzięki czemu w filmie powracają charakterystyczne motywy znane już z „Poszukiwaczy zaginionej arki”. Za efekty specjalne odpowiadała ekipa Industrial Light & Magic pod kierunkiem Dennisa Murena i Joe Johnstona. Praca tych zespołów przyniosła filmowi Oscara za efekty wizualne i sprawiła, że pościg wagonikami czy zawalający się most do dziś robią duże wrażenie.

Fabuła i bohaterowie – o czym jest „Świątynia Zagłady”?

Akcja filmu startuje z dużym przytupem w Szanghaju w 1935 roku, a potem przenosi się do odległej wioski w Indiach i mrocznego pałacu Pankot. Twórcy połączyli wątek świętych kamieni Sankary, porwanych dzieci i fanatycznego kultu bogini Kali, tworząc jedną z najbardziej rozpoznawalnych przygód Indiany Jonesa.

Jak zaczyna się przygoda w Szanghaju?

Początek filmu to rozbudowana sekwencja w nocnym klubie w Szanghaju. Indiana Jones negocjuje tu wymianę reliktów – szczątków władcy Nurhaczego – na cenny diament z gangsterem Lao Che. Transakcja szybko zamienia się w chaos, bo przestępca dosypuje bohaterowi trucizny do drinka i próbuje go zabić. W tym samym miejscu występuje amerykańska piosenkarka Willie Scott, która zostaje wciągnięta w zamieszanie.

Udaje się zdobyć antidotum, ale Indiana musi uciekać przez ulice miasta wspólnie z Willie i młodym sprytnym chłopakiem Short Roundem, granym przez Ke Huy Quana. Trójka bohaterów wsiada na pokład samolotu należącego do linii Lao Che Air Freight. Piloci okazują się ludźmi gangstera, porzucają maszynę w powietrzu, wypuszczają paliwo i skaczą ze spadochronami. Jones, Willie i Short ratują się skokiem na nadmuchiwany ponton, który najpierw spada na zaśnieżone zbocze, a potem trafia do rzeki prowadzącej aż do Indii.

Co dzieje się w Indiach?

Po awaryjnym „lądowaniu” bohaterowie trafiają do małej, zrujnowanej wioski w Indiach. Mieszkańcy opowiadają o serii nieszczęść i o tym, że ktoś ukradł ich święty kamień Siwalindę. Zniknęły też wszystkie dzieci. Stary szaman wierzy, że Indiana został zesłany przez Shivę, by odzyskać kamień i uratować najmłodszych. Archeolog szybko orientuje się, że chodzi prawdopodobnie o jeden z legendarnych kamieni Sankary, które mogą dać ich posiadaczowi ogromną moc, a także bogactwo i sławę.

Bohaterowie wyruszają do pałacu Pankot, w którym mieszka młody maharadża Zalim Singh. Podczas wystawnej kolacji Indiana zaczyna podejrzewać, że za pozornie uprzejmą atmosferą kryje się znacznie mroczniejsza tajemnica. W nocy odkrywa sekretne przejście prowadzące pod pałac. Tam trafia do ogromnej jaskini, w której działa fanatyczny kult Kali na czele z kapłanem Molą Ramem. To tu odbywa się słynna, bardzo brutalna scena wyrywania serca ofierze podczas rytuału.

Motyw dzieci zmuszanych do pracy w kopalni i fanatycznego kultu Kali sprawił, że „Świątynia Zagłady” uchodzi za najciemniejszą odsłonę serii o Indianie Jonesie.

Indiana zostaje zmuszony do wypicia krwi Kali i wpada w tzw. czarny sen, w którym zaczyna pomagać sekcie. W tym samym czasie Short Round i Willie Scott próbują uniknąć śmierci w lawie, a Mola Ram planuje wykorzystać kamienie Sankary, by podporządkować sobie Indie i zniszczyć inne religie. Dopiero gdy Short przykłada pochodnię do ciała Indiany, archeolog odzyskuje świadomość. Rozpoczyna się seria pojedynków, uwolnienie uwięzionych dzieci i efektowny pościg wagonikami w kopalni, który stał się jednym z najbardziej pamiętnych fragmentów filmu.

Finał rozgrywa się na wiszącym moście nad przepaścią pełną krokodyli. Indiana przecina liny, doprowadzając do spektakularnego starcia z Molą Ramem. Ostatecznie bohater oddaje święty kamień mieszkańcom wioski i odwozi uratowane dzieci do domu. Choć kamień mógł przynieść mu pieniądze i sławę, wybiera inną drogę.

Kim są główni bohaterowie?

W „Świątyni Zagłady” widz spotyka dobrze znaną postać archeologa-poszukiwacza przygód, ale twórcy otaczają go nowymi towarzyszami. Indiana Jones w wykonaniu Harrisona Forda jest bardziej szorstki i momentami cyniczny, lecz wciąż gotowy poświęcić własne korzyści dla ratowania innych. Obok niego pojawia się Willie Scott – gwiazda amerykańskich klubów w Azji, która z wygodnickiej, krzykliwej piosenkarki stopniowo staje się odważniejszą partnerką Indiany.

Wyjątkową sympatię widzów zdobył też Short Round, grany przez Ke Huy Quana jedenastoletni chłopak z Szanghaju, który prowadzi samochód, ma świetny refleks i ratuje Indianę z wielu opresji. Po stronie złoczyńców wyróżnia się fanatyczny kapłan Mola Ram, charyzmatyczny przywódca sekty thugów. W tle pojawiają się także brytyjski oficer kapitan Blumburtt, młody maharadża Zalim Singh i premier Chattar Lal, który okazuje się związany z kultem.

Wątki fabularne, które najmocniej zapadają w pamięć, to między innymi:

• otwarcie w klubie w Szanghaju połączone z numerem muzycznym,
• awaryjny lot samolotem i lądowanie na pontonie w górach,
• eksploracja pałacu Pankot i korytarzy pełnych insektów i pułapek,
• rytuał w świątyni Kali z wyrywaniem serca ofierze,
• pościg wagonikami w kopalni,
• pojedynek na zawalającym się moście nad rzeką z krokodylami.

Obsada „Indiana Jones i Świątynia Zagłady” – kto występuje w filmie?

Film opiera się na charyzmie Harrisona Forda, ale znaczną część charakteru tej części serii tworzą też partnerzy Indiany i wyraziste role drugoplanowe. Twórcy zadbali o mieszankę amerykańskich i brytyjskich aktorów, a także o obsadę dziecięcą, która wzmacnia emocjonalny wymiar opowieści.

Kto gra Indianę Jonesa?

W roli tytułowego bohatera ponownie występuje Harrison Ford. Jego interpretacja archeologa-łowcy przygód stała się wzorcem dla kina nowej przygody. W „Świątyni Zagłady” Ford łączy w tej postaci ironię, fizyczną sprawność i momenty mroku, gdy bohater znajduje się pod wpływem krwi Kali. Aktor wykonywał wiele scen akcji samodzielnie, co przypłacił kontuzją kręgosłupa podczas zdjęć na Sri Lance.

Na ekranie pojawia się też Kate Capshaw jako Willie Scott. Jej rola łączy komedię z elementami damsko-mękiej gry z Indianą. Capshaw musiała nauczyć się śpiewać po mandaryńsku do otwierającego numeru w klubie oraz brała lekcje stepowania, choć ostatecznie ciasna suknia utrudniła pełne wykorzystanie choreografii. Z kolei Ke Huy Quan stworzył pamiętną kreację Short Rounda, która do dziś uchodzi za jedną z najbardziej lubianych dziecięcych ról w serii.

Kogo jeszcze zobaczysz na ekranie?

Poza trójką głównych bohaterów w filmie pojawia się szereg charakterystycznych postaci drugoplanowych. To one budują klimat egzotycznych miejsc, mafijnych porachunków i kolonialnych Indii. Warto zwrócić uwagę na obsadę, bo wiele z tych ról, choć niewielkich, jest bardzo wyrazistych.

Wśród aktorów, których możesz wypatrzyć w „Świątyni Zagłady”, znajdują się między innymi:

• Amrish Puri jako fanatyczny kapłan Mola Ram,
• Roshan Seth w roli premiera Chattara Lala,
• Raj Singh jako młody maharadża Zalim Singh,
• Philip Stone jako kapitan Blumburtt z 11. Pułku Strzelców,
• Roy Chiao w roli gangstera Lao Che,
• Pat Roach jako brutalny nadzorca niewolników w kopalni.

Ciekawostką jest udział samego Pata Roacha, który w filmach o Indianie Jonesie kilkakrotnie wcielał się w potężnych przeciwników bohatera. W „Świątyni Zagłady” pojawiają się też w epizodach Steven Spielberg, George Lucas, Frank Marshall, Kathleen Kennedy i Dan Aykroyd – można ich dostrzec w scenie na lotnisku.

Kulisy powstania filmu – jak tworzono „Świątynię Zagłady”?

Punktem wyjścia do scenariusza była chęć zrobienia historii mroczniejszej i bardziej niepokojącej niż „Poszukiwacze zaginionej arki”. George Lucas i Steven Spielberg znajdowali się wtedy w trudnym momencie życia prywatnego po rozpadach swoich związków, co wpłynęło na bardziej pesymistyczny ton filmu. Lucas porównywał ten wybór do „Imperium kontratakuje” w świecie „Gwiezdnych wojen”.

Skąd wziął się pomysł na fabułę?

Początkowo Lucas zakładał, że ma gotowe trzy historie o Indianie Jonesie, ale kolejne części w dużej mierze powstawały od zera. Sceny takie jak walka w Szanghaju czy pościg kolejką w kopalni pochodziły z wcześniejszych pomysłów przygotowanych do „Poszukiwaczy zaginionej arki”, które ostatecznie trafiły właśnie do „Świątyni Zagłady”. Pierwszy zarys scenariusza nosił tytuł „Indiana Jones i świątynia śmierci”.

Lucas wymyślił, że bohater trafi do miejsca związanego z kultem Kali, niewolniczą pracą dzieci i czarną magią. Rozważano różne scenerie – od zamku w Szkocji po „zaginiony świat” z dinozaurami – ale Spielberg uznał, że zamek za bardzo przypomina fabułę „Ducha”. Ostatecznie wybór padł na świątynię i pałac w Indiach. Pierwotny pomysł, by partnerką Indiany była młoda księżniczka, porzucono na rzecz piosenkarki Willie Scott, co pozwoliło dodać element musicalu na otwarcie.

Gdzie kręcono film?

Pierwotnie zakładano zdjęcia w północnych Indiach i w Forcie Amber, ale rząd Indii uznał scenariusz za obraźliwy i zażądał wielu zmian. Ekipa nie zgodziła się na wszystkie poprawki, więc decyzją producentów główne plenery przeniesiono na Sri Lankę, w okolice Kandy. Tam zbudowano wioskę, pałac Pankot i sznurowy most, przy którego konstrukcji pomagali brytyjscy inżynierowie pracujący przy pobliskiej tamie.

Zdjęcia rozpoczęto 18 kwietnia 1983 roku w Kandy, a w maju produkcja przeniosła się do Elstree Studios w Anglii. Część scen, w tym ujęcia z aligatorami „grającymi” krokodyle, nakręcono później na Florydzie. W trakcie zdjęć doszło do kilku problemów zdrowotnych – Harrison Ford doznał poważnej kontuzji kręgosłupa po jeździe na słoniu, a operator Douglas Slocombe także miał kłopoty ze zdrowiem. Forda tymczasowo zastępował kaskader Vic Armstrong, a jego żona Wendy Leach była dublerką Kate Capshaw.

Jak powstawały efekty specjalne?

Budżet filmu sięgnął około 28 milionów dolarów, czyli wyraźnie więcej niż w „Poszukiwaczach zaginionej arki”. Spora część tych pieniędzy trafiła do zespołu Industrial Light & Magic. Pościg w kopalni zrealizowano łącząc makiety przypominające roller coaster, naturalnej wielkości wagoniki i manekiny zastępujące aktorów z ujęciami kręconymi w studiu. Dźwiękowiec Ben Burtt nagrał odgłosy prawdziwego roller coastera w Disneylandzie, które potem wykorzystano w scenie.

Za efekty specjalne film otrzymał Oscara i nagrodę BAFTA, co potwierdziło pozycję „Świątyni Zagłady” jako jednego z najbardziej widowiskowych tytułów lat 80.

Wiele wyzwań wiązało się też z bardziej przyziemnymi elementami. Podczas kręcenia scen z insektami członkowie ekipy po powrocie do domu znajdowali je we włosach i ubraniach. Numer otwierający z piosenką Willie wymagał nauki śpiewu po mandaryńsku oraz prób tańca pod okiem choreografa Danny’ego Danielsa. Jedna z czerwonych sukienek Kate Capshaw została na planie zjedzona przez słonia, co dziś jest często przytaczaną anegdotą.

Odbiór, kontrowersje i nagrody – jak przyjęto film?

„Indiana Jones i Świątynia Zagłady” od premiery wzbudzał mieszane reakcje. Z jednej strony widzowie tłumnie ruszyli do kin, z drugiej – krytycy i część publiczności dyskutowali o brutalnych scenach i sposobie pokazania Indii. Film stał się jednak jednym z najbardziej komentowanych tytułów 1984 roku.

Jak widzowie przyjęli „Świątynię Zagłady”?

Premiera odbyła się 23 maja 1984 roku. W samych Stanach Zjednoczonych film zarobił w pierwszym tygodniu wyświetlania około 45,7 miliona dolarów, ustanawiając rekord otwarcia. Ostatecznie przychody sięgnęły ponad 333 miliony dolarów na świecie, co uplasowało „Świątynię Zagłady” w czołówce najbardziej kasowych produkcji roku, obok „Gliniarza z Beverly Hills” i „Pogromców duchów”.

Krytycy w większości doceniali energię i tempo filmu. Roger Ebert opisywał go jako szalony, zabawny i pełen przygód, choć przyznawał, że rzadko który sequel dorównuje pierwowzorowi. Z kolei Vincent Canby uznał, że film jest mniej klarowny fabularnie niż „Poszukiwacze zaginionej arki”, ale zrealizowany z dużą inwencją techniczną i poczuciem humoru. Serwis Rotten Tomatoes notuje wysoki odsetek pozytywnych recenzji – około 85% ocen.

Jakie kontrowersje wywołał film?

Największe spory dotyczyły sposobu przedstawienia Indii, Hindusów i bogini Kali. W kraju uznano film za obrazę kultury, a cenzorzy wstrzymali jego dystrybucję. Krytykowano sceny z „indyjską” kuchnią, gdzie serwuje się węże, zupę z gałek ocznych i mrożone małpie mózgi. Taki obraz nie miał żadnego związku z prawdziwą tradycją kulinarną subkontynentu.

Badacze tacy jak Shashi Tharoor czy Yvette Rosser zwracali uwagę, że film utrwala rasistowskie stereotypy w zachodnim społeczeństwie. Z kolei przedstawienie Kali jako wyłącznie mrocznej bogini zła jest dalekie od tego, jak postrzegają ją hinduistyczne tradycje, gdzie uchodzi za potężne ucieleśnienie energii. Prawdziwy kult thugów faktycznie składał ofiary tej bogini, lecz w rzeczywistości był bandą rabusiów, a nie mistyczną, wszechmocną sektą rodem z horroru.

Jakie nagrody zdobył film?

„Świątynia Zagłady” została mocno doceniona za stronę techniczną. Efekty specjalne, montaż i dźwięk wyznaczały standard kina przygodowego tamtego okresu. Wiele nominacji i nagród przypadło właśnie ekipom odpowiedzialnym za wizualną i dźwiękową warstwę filmu.

Najważniejsze wyróżnienia związane z filmem to między innymi:

1. Oscar za efekty specjalne dla zespołu Industrial Light & Magic z Dennisem Murenem na czele,
2. BAFTA za efekty wizualne,
3. nominacja do Oscara dla Johna Williamsa za muzykę,
4. nominacje BAFTA dla operatora Douglasa Slocombe’a, montażysty Michaela Kahna i ekipy dźwiękowej ze Skywalker Sound,
5. liczne nominacje do nagrody Saturna dla Spielberga, scenarzystów, Harrisona Forda, Ke Huy Quana, Kate Capshaw oraz za najlepszy film fantasy.

Mimo że w części rankingów „Świątynia Zagłady” bywa oceniana niżej niż „Poszukiwacze zaginionej arki”, w historii kina zapisała się jako odważny, mroczniejszy epizod serii o Indianie Jonesie, z którym mierzą się kolejne pokolenia widzów i twórców.