Film Jak rozpętałem drugą wojnę światową – obsada, ciekawostki

Jak rozpętałem drugą wojnę światową to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich komedii. Tadeusz Chmielewski połączył w niej wojenną przygodę, farsę i opowieść o szeregowym Franku Dolasie, który przez przypadek uznaje się za sprawcę wybuchu wojny. Film powstał na podstawie powieści Kazimierza Sławińskiego Przygody kanoniera Dolasa, a rolą życia uczynił go Marian Kociniak.

O czym jest film Jak rozpętałem drugą wojnę światową?

Film wyreżyserowany i napisany przez Tadeusza Chmielewskiego powstał w 1969 roku. Jego bohaterem jest Franek Dolas, żołnierz o dużej pewności siebie, skłonności do ryzyka i wyjątkowym talencie do wpadania w kłopoty. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 roku jego karabin przypadkowo wypala. Dolas sądzi, że właśnie ten strzał rozpoczął niemiecki atak na Polskę.

Od tej chwili próbuje uciekać, walczyć i wrócić do kraju, a każda kolejna decyzja prowadzi go do następnej katastrofy. Komizm wynika nie tylko z pomyłek bohatera, lecz także z kontrastu między jego przekonaniem o własnej sprawczości a rzeczywistym chaosem wydarzeń. Historia została podzielona na trzy części, które pokazują kolejne etapy wojennej tułaczki Dolasa.

Wędrówka prowadzi go między innymi przez niemieckie obozy, Tyrol, Jugosławię, Afrykę Północną i tereny związane z działaniami wojennymi. Nie jest to jednak rekonstrukcja kampanii wojennej. Film wykorzystuje realia II wojny światowej jako tło dla serii absurdalnych zdarzeń, pomyłek i ucieczek.

Obsada i najważniejsze postacie

Centralną postacią pozostaje Franek Dolas, dlatego powodzenie całej komedii zależało od aktora, który potrafiłby połączyć brawurę, naiwność i sympatyczną nieporadność. Marian Kociniak nadał bohaterowi charakter rozpoznawalny od pierwszych scen. Dolas jest samochwałą, ale nie cynikiem. Nawet gdy podejmuje fatalne decyzje, widz zwykle trzyma za niego kciuki.

Najważniejsze role w filmie zagrali:

• Marian Kociniak – Franek Dolas, żołnierz przekonany, że przypadkowym strzałem rozpoczął wojnę.
• Emil Karewicz – niemiecki oficer, którego doprowadza do furii już samo zapisywanie nazwiska Dolasa.
• Wirgiliusz Gryń – Józek, towarzysz ucieczki Franka z transportu.
• Elżbieta Starostecka – piosenkarka spotkana przez Dolasa w jugosłowiańskiej tawernie.
• Zdzisław Kuźniar – kapitan Dimo, który zabiera Franka na swój kuter.
• Zygmunt Zintel – brat Sebastian, związany z wydarzeniami z ostatniej części filmu.

Duet Kociniaka i Karewicza należy do najbardziej pamiętanych elementów produkcji. Scena przesłuchania, w której pada nazwisko Grzegorz Brzęczyszczykiewicz, działa dzięki rytmowi dialogu, narastającej irytacji oficera i spokojnej pewności siebie głównego bohatera.

Przeczytaj również: Film „W niemieckim domu” – ile trwa, obsada, opis?

Gdzie kręcono film?

Choć Dolas przemierza w fabule niemal całą Europę i część Afryki, znaczna część zdjęć powstała w Polsce. Twórcy wykorzystali lokalne plenery i istniejące zabudowania, nadając im filmową funkcję. To jeden z powodów, dla których produkcja do dziś jest ciekawa także od strony technicznej.

Najbardziej znanym przykładem są sceny pustynne. Filmowa Sahara nie była prawdziwą pustynią. Ujęcia z udziałem Legii Cudzoziemskiej zrealizowano w żwirowni na łódzkich Stokach. Odpowiednie kadrowanie, piasek i praca scenografii wystarczyły, by polski plener udawał odległy afrykański krajobraz.

Sceny obozu jenieckiego nakręcono w Krogulcu, będącym dziś w granicach Zgierza. Wykorzystano zabudowania dawnej tuczarni świń. Z kolei ważnym miejscem dla trzeciej części było Poświętne. To właśnie tam powstały sceny powrotu Dolasa do kraju, między innymi ujęcia przy bazylice, kościele św. Józefa i dawnym młynie wodnym na Młynczysku.

Warto rozdzielić filmową i rzeczywistą geografię tej historii. W fabule Dolas budzi się w okolicach Lublina, natomiast zdjęcia realizowano w Poświętnem. Miejscowość nie jest więc dosłownym odpowiednikiem filmowej wsi, lecz plenerem wykorzystanym do stworzenia tego fragmentu opowieści.

Sprawdź także: Harry Potter – recenzja filmu, fabuła, ciekawostki

Ciekawostki związane z produkcją

Komedia często sprawia wrażenie widowiska realizowanego w wielu krajach, lecz jej twórcy osiągnęli ten efekt dzięki pomysłowemu wykorzystaniu polskich lokalizacji. Zamiast kosztownych podróży zagranicznych liczyły się właściwy wybór miejsca, scenografia i sposób prowadzenia kamery.

Najczęściej przypominane fakty dotyczące filmu to:

• Podstawą scenariusza była powieść Kazimierza Sławińskiego Przygody kanoniera Dolasa.
• Film składa się z trzech części, które tworzą jedną ciągłą historię wojennej tułaczki.
• „Sahara” z filmu była żwirownią na łódzkich Stokach, a nie afrykańskim plenerem.
• Sceny powrotu Dolasa do kraju realizowano w Poświętnem, choć fabuła umieszcza je w okolicach Lublina.
• W 2000 roku rozpoczęto koloryzację filmu z inicjatywy Studia Filmowego „Oko” i Telewizji Polsat.

Koloryzacja była ważnym wydarzeniem dla polskiej telewizji i kina popularnego. Za przygotowanie projektu odpowiadali między innymi operator Jerzy Stawicki i kierownik produkcji Zbigniew Stanek, a techniczną realizację powierzono firmie Dynacs Digital z Hollywood. Tadeusz Chmielewski był zwolennikiem tego przedsięwzięcia.

Wersja kolorowa pozwoliła zaprezentować film nowej publiczności, choć część widzów nadal wybiera oryginał czarno-biały. Nie chodzi wyłącznie o przyzwyczajenie. Oryginalna fotografia ma własny rytm i styl, natomiast koloryzacja zmienia odbiór scen, szczególnie tych rozgrywających się w plenerach.

Zobacz także: Film 'Czarny Telefon 2′ – ile trwa, obsada, opis

Dlaczego film nadal jest popularny?

Siła produkcji wynika z połączenia wyrazistego bohatera, epizodycznej konstrukcji i dialogów, które łatwo zapadają w pamięć. Każda część ma własny zestaw miejsc, postaci i konfliktów, ale wszystkie sytuacje wynikają z tej samej cechy Dolasa – przekonania, że nawet największy problem da się rozwiązać brawurą.

Do języka codziennego przeniknęły przede wszystkim sceny z nazwiskiem Grzegorza Brzęczyszczykiewicza. Ten żart opiera się na trudnej wymowie polskich głosek i na różnicy między pewnością Franka a rosnącą frustracją niemieckiego oficera. Dzięki temu działa także poza kontekstem całej fabuły.

Jak rozpętałem drugą wojnę światową pozostaje klasykiem nie dlatego, że wiernie opowiada o historii, lecz dlatego, że stworzył własny, komediowy mit wojennej tułaczki. Marian Kociniak uczynił z Franka Dolasa postać natychmiast rozpoznawalną, a Tadeusz Chmielewski połączył humor sytuacyjny, przygodę i lokalny koloryt w film, do którego kolejne pokolenia wracają z podobną przyjemnością.