Film Jak rozpętałem II wojnę światową – obsada, ciekawostki, opis
„Jak rozpętałem II wojnę światową” to kultowa polska komedia wojenna Tadeusza Chmielewskiego. Film z 1969 roku opowiada o szeregowcu Franku Dolasie, który przez przypadkowy wystrzał zaczyna wierzyć, że wywołał światowy konflikt. Trzyczęściowa historia łączy farsę, kino przygodowe i znakomitą kreację Mariana Kociniaka.
Film „Jak rozpętałem II wojnę światową” – metryczka
Film wyprodukowano w Polsce w 1969 roku, a jego kinowa premiera odbyła się 2 kwietnia 1970 roku. Reżyserem i scenarzystą jest Tadeusz Chmielewski, zdjęcia zrealizował Jerzy Stawicki, a muzykę skomponował Jerzy Matuszkiewicz. To komedia wojenna z elementami filmu przygodowego, która świadomie traktuje wojenną scenerię jako tło dla nieprawdopodobnych przygód głównego bohatera.
Produkcja powstała na podstawie powieści Przygody kanoniera Dolasa Kazimierza Sławińskiego. Oryginalnie była czarno-biała. W 2000 roku przygotowano także wersję barwną, dlatego współczesny widz może spotkać dwie różniące się wizualnie edycje filmu.
Z czego składa się film?
Całość podzielono na trzy części. Taki układ odpowiada kolejnym etapom tułaczki Franka Dolasa i pozwala przenieść akcję w różne miejsca, od obozu jenieckiego po Afrykę i ziemie polskie.
| Część | Tytuł | Główny wątek |
|---|---|---|
| I | Ucieczka | Przypadkowy wystrzał, niewola i kolejne próby wydostania się z rąk Niemców. |
| II | Za bronią | Legia Cudzoziemska, francuski i brytyjski epizod oraz zamieszanie w obozie włoskim. |
| III | Wśród swoich | Powrót do Polski, spotkanie z partyzantami i próba udowodnienia własnego męstwa. |
W zależności od źródła całkowity czas trwania podawany jest jako około 224 albo 236 minut. Poszczególne części trwają mniej więcej 86, 72 i 73 minuty, dlatego film często ogląda się etapami, zgodnie z jego pierwotnym podziałem.
O czym opowiada fabuła?
Franek Dolas trafia na granicę niemiecką w przededniu wojny. Po hucznej nocy zasypia w pociągu, a jego karabin przypadkowo wypala. Franek dochodzi do absurdalnego wniosku, że to właśnie jego strzał rozpętał II wojnę światową. Zamiast uznać zdarzenie za niefortunny wypadek, zaczyna postrzegać siebie jako człowieka, który musi odegrać w konflikcie ważną rolę.
Ta wiara napędza całą historię. Dolas chce dokonać bohaterskich czynów, lecz jego pomysły zwykle przynoszą skutek odwrotny od zamierzonego. Trafia do niemieckiej niewoli, podejmuje próby ucieczki, a później przemierza kolejne kraje i formacje wojskowe. Pojawia się między innymi w Jugosławii, w Legii Cudzoziemskiej oraz w obozach związanych z wojskami brytyjskimi i włoskimi.
Franek nie jest typowym bohaterem wojennym. Brakuje mu wojskowej dyscypliny, za to ma dużo energii, tupetu i szczęścia. Wychodzi cało z sytuacji, które dla innych zakończyłyby się katastrofą. Humor wynika nie tylko z jego pecha, ale też z kontrastu między wielkimi ambicjami Dolasa a chaosem, który wywołuje.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych żartów słownych filmu jest nazwisko Grzegorz Brzęczyszczykiewicz. Scena jego zapisywania i powtarzania stała się samodzielnym elementem polskiej popkultury. Film nie rekonstruuje przebiegu wojny w dokumentalny sposób. To fikcyjna, celowo przerysowana opowieść, w której wojenne realia służą komediowej przygodzie.
Obsada filmu
Największą siłą aktorską produkcji jest Marian Kociniak, który stworzył postać jednocześnie niezdarną, zawadiacką i ujmującą. Dolas niemal bez przerwy wpada w kłopoty, ale zachowuje przekonanie, że zmierza ku bohaterskiemu zwycięstwu. Najważniejsze role zagrali:
- Marian Kociniak – Franek Dolas
- Kazimierz Rudzki – oficer brytyjski
- Wacław Kowalski – żołnierz Legii Cudzoziemskiej
- Emil Karewicz – gestapowiec
- Joanna Jędryka – Teresa
- Wirgiliusz Gryń – Józek Kryska
Drugoplanowe role budują międzynarodowy, barwny charakter opowieści. Szczególnie Kazimierz Rudzki wykorzystuje spokojny, flegmatyczny styl gry, który dobrze kontrastuje z nieprzewidywalnością Franka.
Ciekawostki i produkcja
Film powstawał w wielu miejscach. Twórcy wykorzystali zarówno polskie plenery, jak i lokalizacje znajdujące się wówczas na terenie ZSRR. Dzięki temu opowieść sprawia wrażenie znacznie bardziej rozległej, niż sugerowałoby to zaplecze produkcyjne polskiego kina końca lat sześćdziesiątych.
Do najciekawszych faktów związanych z realizacją należą:
- Zdjęcia powstawały między innymi w Łodzi, Zgierzu, Pilchowicach, Nowym Mieście nad Pilicą, Szklarskiej Porębie i Jeleniej Górze.
- Plenery Pustyni Błędowskiej, Doliny Chochołowskiej i Doliny Jaworzynki udawały odległe, wojenne miejsca.
- Zdjęcia realizowano także w Soczi, Baku, Gurzufie, Jałcie i Suchumi, które w czasie produkcji należały do ZSRR.
- Za koloryzację przygotowaną w 2000 roku odpowiadały Studio Filmowe „Oko” i Telewizja Polsat, a techniczną realizację przeprowadziła firma Dynacs Digital z Hollywood.
- W barwnej wersji filmu zwraca uwagę błąd w kolorach flagi Jugosławii, pokazanej jako zielono-biało-czerwona zamiast niebiesko-biało-czerwonej.
Willa Henryka Grohmana przy ulicy Tymienieckiego w Łodzi zagrała filmową ambasadę Polski w Belgradzie, a żwirownia na łódzkich Stokach posłużyła jako ekranowa Sahara. Takie zestawienie prawdziwych lokacji i filmowej umowności jest częścią uroku produkcji.
Dlaczego film wciąż cieszy się popularnością?
Popularność filmu opiera się przede wszystkim na postaci Franka Dolasa. Marian Kociniak nie gra go jak zwykłego fajtłapy. Bohater ma własną logikę, dużą odwagę i autentyczną chęć działania, choć jego pomysły niemal zawsze komplikują sytuację. Dzięki temu widz może śmiać się z jego przygód, ale jednocześnie mu kibicuje.
Duże znaczenie ma też muzyka Jerzego Matuszkiewicza. Charakterystyczny motyw przewodni jest rozpoznawalny nawet przez osoby, które dawno nie oglądały całego filmu. W połączeniu z tempem opowieści, zmiennością lokacji i komizmem sytuacyjnym tworzy rytm, który wyróżnia produkcję spośród poważniejszych filmów wojennych.
„Jak rozpętałem II wojnę światową” przetrwał próbę czasu, bo nie udaje kroniki ani patetycznego dramatu. To lekka, pełna pomyłek farsa o człowieku przekonanym, że musi naprawić skutki własnego wystrzału. Jej humor, muzyka i rola Mariana Kociniaka sprawiły, że Franek Dolas na stałe zapisał się w historii polskiej komedii.