Film 'kto sie smieje ostatni’ – ile trwa, obsada, opis

Szukasz informacji o filmie „Kto się śmieje ostatni” i gubisz się między dokumentem, programem Prime Video i spektaklem teatralnym? W tym tekście znajdziesz opis filmu, jego czas trwania, najważniejsze nazwiska oraz wyjaśnienie zamieszania z tytułami. Zobacz, czym dokładnie jest ten głośny dokument o śmiechu w obliczu Holocaustu.

Co to za film Kto się śmieje ostatni?

Pod tytułem „Kto się śmieje ostatni” kryje się przede wszystkim amerykański film dokumentalny w reżyserii Ferne Pearlstein. To produkcja pokazywana między innymi na festiwalu Tribeca, która porusza temat, od którego większość twórców ucieka: Humor i Holocaust. Reżyserka pyta wprost, czy wolno żartować z Zagłady, a jeśli tak, to kto i na jakich warunkach.

Pearlstein wychodzi od tekstu Kenta Kirchenbauma i tworzy dokument oparty niemal wyłącznie na rozmowach. Przed kamerą stają znani komicy, reżyserzy oraz osoby, które przeżyły obozy koncentracyjne. Film przełamuje jedno z największych tabu naszej kultury, ale robi to nie przez tani skandal, tylko przez spokojną, momentami bardzo bolesną rozmowę o granicach śmiechu.

Temat i ton filmu

Na pierwszy plan wysuwa się pytanie, które pada już w materiałach promocyjnych: czy można śmiać się ze wszystkiego? Widz słyszy sprzeczne odpowiedzi. Część rozmówców uważa, że żart z nazistów jest formą obrony i odbierania im mocy. Inni podkreślają, że nawet po dziesięcioleciach wiele ran wciąż pozostaje otwartych.

Dokument korzysta z archiwaliów, fragmentów filmów, kreskówek i stand-upów. Pojawiają się kadry, na których Hitler kręci piruety na lodzie, przypomniane zostają sceny z „Producentów” Mela Brooksa czy wojenne kreskówki z Królikiem Bugsem, w których naziści stają się karykaturami. Taki montaż, zderzający humor z grozą, sprawia, że widz co chwilę musi sam sobie odpowiedzieć, czy dany dowcip jeszcze rozładowuje napięcie, czy już je nadużywa.

Twórcy wracają do jednej zasady: żart może dotykać nawet największej traumy, ale musi być naprawdę śmieszny i nie każdy ma moralne prawo go opowiedzieć.

Ile trwa film Kto się śmieje ostatni?

Dla wielu widzów ważne jest, ile czasu trzeba zarezerwować na seans. Dokument „Kto się śmieje ostatni” trwa około 88 minut, czyli nieco poniżej półtorej godziny. To długość typowa dla współczesnych filmów dokumentalnych, pozwalająca rozwinąć temat bez uczucia znużenia.

Film dzieli się na kilka wyraźnych bloków tematycznych. Najpierw pojawia się pytanie o sens żartów z nazistów, potem o to, jak reagują na nie osoby ocalałe z Zagłady, później wchodzimy w szerszy kontekst historii satyry o przemocy i prześladowaniach. Dzięki takiej konstrukcji 88 minut mija szybko, a rozmowy nie zamieniają się w jedną, długą dyskusję bez punktów odniesienia.

Jaka jest obsada i bohaterowie filmu?

W przypadku dokumentu trudno mówić o obsadzie w klasycznym sensie. Twórcy stawiają przed kamerą osoby, które w bardzo różny sposób są związane z tematem: od hollywoodzkich komików po tych, którzy przeżyli obozy. To daje wielogłos, którego nie dałoby się osiągnąć, gdyby film opowiadał historię jednego bohatera.

Wśród rozmówców pojawiają się między innymi Mel Brooks, Sarah Silverman, Rob Reiner i Harry Shearer. Ważną grupę stanowią także polityczni aktywiści i osoby ocalałe z Holocaustu, takie jak Renee Firestone, które opowiadają, jak same posługiwały się humorem, aby przetrwać niewyobrażalne doświadczenia. To ich perspektywa sprawia, że film nie jest tylko akademicką dyskusją o granicach dowcipu.

Najważniejsze nazwiska przed kamerą

Osoby, które pojawiają się w „Kto się śmieje ostatni”, można podzielić na kilka grup. Twórcy świadomie łączą rozpoznawalne twarze z tymi, które na co dzień nie goszczą w mediach. Zestawienie działa mocno, bo każdy mówi innym językiem, ale wszyscy zderzają się z tym samym pytaniem o żart i traumę:

• komicy stand-upowi znani z ostrego, czasem prowokacyjnego humoru,
• reżyserzy i scenarzyści odpowiedzialni za satyryczne przedstawienia nazistów,
• osoby ocalałe z Holocaustu, opowiadające o swoim doświadczeniu śmiechu w obozach i po wojnie,
• badacze i aktywiści, którzy od lat zajmują się językiem nienawiści i pamięcią o Zagładzie.

Dzięki temu film pokazuje różne generacje i różne wrażliwości. Mel Brooks patrzy na sprawę z perspektywy autora komedii, który już dawno „rozbroił” Hitlera śmiechem, podczas gdy młodsi stand-uperzy mierzą się z presją internetu i natychmiastowych osądów za każdy żart. Osoby ocalałe często mówią z kolei, że wewnętrzny żart był jedyną przestrzenią wolności, jaką miały.

Twórcy za kamerą

Reżyserką i autorką koncepcji filmu jest Ferne Pearlstein, doświadczona operatorka znana z pracy przy dokumentach społecznych. Tutaj łączy swoje oko operatorskie z odwagą zadania pytań, przed którymi wielu twórców się cofa. Inspiracją był tekst Kenta Kirchenbauma, który rozważał, czy śmiech może być narzędziem mierzenia się z traumą.

Za produkcję odpowiada między innymi Robert Edwards, a sam film powstawał przez kilka lat. Ekipa odwiedzała różne miasta, festiwale i kluby komediowe, zbierając materiały z planów i backstage’u. Dzięki temu dokument pokazuje nie tylko gotowe skecze, lecz także momenty, gdy komicy na zapleczu zastanawiają się, czy dany żart nie poszedł o krok za daleko.

O czym opowiada film Kto się śmieje ostatni?

Na najprostszym poziomie to film o pytaniu: gdzie kończy się humor, a zaczyna brak szacunku. Od razu widać, że dla różnych bohaterów ta granica biegnie w innym miejscu. Dla jednych każdy żart z Holocaustu jest nie do przyjęcia, dla innych jest formą odzyskania kontroli nad historią, w której ofiary zbyt długo milczały.

Dokument pokazuje, jak w kulturze popularnej przedstawiano nazistów na przestrzeni dekad. Od propagandowych filmów wojennych, przez odważne satyry Mela Brooksa i komediowe seriale, aż po kreskówki, w których Królik Bugs ośmiesza żołnierzy Wehrmachtu. Do tego dochodzą współczesne stand-upy, w których padają dowcipy balansujące na granicy dobrego smaku.

Granice żartu i reakcje widzów

Czy śmiech może leczyć rany, czy wręcz przeciwnie, je rozdrapuje? Film nie daje jednej odpowiedzi. Zamiast tego pokazuje sale pełne śmiechu i osoby, które wychodzą z tych samych występów oburzone. Dla jednych skecz o obozach jest wyzwalający, dla innych jest ciosem w pamięć o rodzinie.

Szczególne miejsce zajmują wspomnienia osób ocalałych. Opowiadają o dowcipach, które krążyły między więźniami, o absurdzie obozowej rzeczywistości, który bywał tak nieludzki, że wywoływał gorzki śmiech. Te historie pokazują, że humor bywał narzędziem przetrwania, a nie tylko sposobem na rozbawienie publiczności po latach.

W wielu wypowiedziach powraca myśl, że wolno żartować z katów, ale nigdy z ofiar, a śmiech nabiera sensu dopiero wtedy, gdy uderza w tych, którzy nadużywali władzy.

Wątki poruszane w filmie

Aby lepiej zrozumieć, o czym rozmawiają bohaterowie dokumentu, warto wypunktować tematy, które wracają w kolejnych scenach. Dzięki temu łatwiej przygotujesz się na to, z czym zmierzysz się podczas seansu:

• komedia jako broń wobec tyranii i przemocy,
• różnica między żartem opowiadanym przez ofiarę a żartem opowiadanym z zewnątrz,
• czy upływ czasu sprawia, że pewne tematy stają się lżejsze,
• rola poprawności politycznej w ocenie żartów o mniejszościach i traumach historycznych.

W filmie pojawia się też porównanie z innymi okresami prześladowań. Mel Brooks zwraca uwagę, że dziś nikogo nie szokują dowcipy o inkwizycji czy średniowiecznych torturach, chociaż kiedyś były równie realne i tragiczne. Z tego punktu widzenia pytanie brzmi, czy Holocaust zawsze pozostanie poza zasięgiem komedii, czy kiedyś zajmie miejsce obok innych ciemnych epizodów historii, o których mówi się również żartem.

Czy Kto się śmieje ostatni to też program Prime Video?

W polskim internecie łatwo się pomylić, bo pod hasłem „Kto się śmieje ostatni” kryją się różne produkcje. Oprócz filmu dokumentalnego istnieje też polski program rozrywkowy dostępny na Prime Video, w którym gospodarzem jest Cezary Pazura. To zupełnie inny format, choć tytuł i motyw śmiechu mogą wprowadzać w błąd.

Program polega na tym, że dziesięć gwiazd komedii i osób ze świata rozrywki zostaje zamkniętych w jednym miejscu na sześć godzin. Ich zadanie jest przewrotne: muszą za wszelką cenę rozśmieszyć pozostałych, jednocześnie sami zachowując kamienną twarz. Każdy, kto się zaśmieje, odpada z gry, a widz obserwuje lawinę coraz bardziej absurdalnych prób wywołania choćby jednego chichotu.

Inne użycia motywu „kto się śmieje ostatni”

To powiedzenie pojawia się też w polskim teatrze. W spektaklu „Pic na wodę” motyw „ten się śmieje, kto śmieje się ostatni” jest punktem wyjścia do komedii omyłek. Główny bohater, Igor Galiński, traci w jednej chwili władzę, pozycję i rodzinę, a nieoczekiwane spotkanie z tajemniczą kobietą uruchamia serię wydarzeń pełnych flirtu i ryzyka.

Na scenie oglądamy znanych aktorów, między innymi Szymona Bobrowskiego, Jakuba Przebindowskiego, Marietę Żukowską, Martę Ścisłowicz, Annę Karczmarczyk, Jędrzeja Hycnara, Filipa Gurłacza. Tekst reżyseruje Jakub Przebindowski. To zupełnie inny rodzaj śmiechu niż w filmie dokumentalnym czy programie Prime Video, bardziej związany z codziennymi intrygami niż z historią i polityką.